चितवन : चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको इतिहासमा केही वन्यजन्तुले विशेष छाप छोडेका छन्। तीमध्ये सबैभन्दा चर्चित जङ्गली हात्तीमध्ये एक थियो ‘रोमियो’। प्रजननका दृष्टिले अत्यन्त सफल मानिएको रोमियोले नेपालमै पहिलो जुम्ल्याहा हात्ती जन्माउने इतिहास रचे पनि मानव बस्तीमा पस्ने र आक्रामक व्यवहारका कारण स्थानीयका लागि त्रासको पर्याय बनेको थियो।

सन् १९९७ तिर सौराहास्थित खोरसोर हात्ती प्रजनन केन्द्र आसपास देखिन थालेको विशाल जङ्गली भाले हात्तीलाई निकुञ्ज प्रशासनले ‘रोमियो’ नाम दिएको थियो। जङ्गली हात्ती भए पनि उसले प्रजनन केन्द्रका पोथी हात्तीहरूसँग नियमित संसर्ग गर्ने गरेको थियो। सरकारीसँगै निजी होटलमा रहेका पोथी हात्तीहरूसँग पनि उसको संसर्ग रहेको बताइन्छ।

निकुञ्जका अभिलेखअनुसार सन् १९९९ पछि जन्मिएका करिब २० वटा हात्तीका छावाका बाबु रोमियो नै थियो। एक समय प्रजनन केन्द्रका सबै ११ वटा पोथी हात्ती एकैपटक गर्भवती हुनुमा रोमियो र अर्को जङ्गली भाले हात्ती ‘रोनाल्डो’को मुख्य भूमिका रहेको मानिन्छ।

रोमियोको जीवनको सबैभन्दा ऐतिहासिक उपलब्धि भने सन् २००८ को नोभेम्बरमा देखियो। निकुञ्जकी पोथी हात्ती ‘देवीकली’ले नेपालकै इतिहासमा पहिलो पटक जुम्ल्याहा छावा जन्माइन्। ‘राम गज’ र ‘लक्ष्मण गज’ नाम दिइएका ती जुम्ल्याहा छावाका बाबु पनि रोमियो नै थिए। यस घटनाले रोमियोलाई संरक्षणकर्मी र निकुञ्ज प्रशासनबीच विशेष पहिचान दिलायो।

तर रोमियोको अर्को पाटो निकै डरलाग्दो थियो। शक्तिशाली शरीर र आक्रामक स्वभावका कारण ऊ पटक–पटक मानव बस्तीमा पस्ने र क्षति पुर्‍याउने गर्थ्यो। एक घटनामा रिसाएको अवस्थामा गाउँ पसेर उसले शान्ति माया तामाङको काखबाट साढे तीन महिनाको शिशु खोसेर सडकमा हुर्‍याउँदा बालकको घटनास्थलमै मृत्यु भएको थियो। उक्त घटनाले स्थानीय समुदायमा गहिरो त्रास र शोक फैलाएको थियो।

निकुञ्जको सरकारी अभिलेखअनुसार रोमियोको मृत्यु १५ अक्टोबर २००७ मा भएको उल्लेख भए पनि त्यसबारे अझै विभिन्न चर्चा र विवाद कायम छन्। रोमियो आज जीवित छैन, तर उसका दर्जनौँ सन्तान, नेपालकै पहिलो जुम्ल्याहा हात्ती ‘राम गज’ र ‘लक्ष्मण गज’ तथा चितवनका स्थानीय बासिन्दाको स्मृतिमा उसको कथा अझै जीवित छ। प्रजननमा असाधारण योगदान र मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व दुवैको प्रतीक बनेको रोमियो चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको इतिहासमा सधैं सम्झिइने जङ्गली हात्तीका रूपमा परिचित छ।