काठमाडौं : भारत सरकारले खाद्य तेलको आयातमा लाग्दै आएको आधारभूत भन्सार दर घटाएपछि नेपालबाट भारततर्फ हुँदै आएको प्रशोधित खाद्य तेलको निर्यातमा दबाब पर्न सक्ने देखिएको छ। सार्वजनिक विवरणअनुसार भारतले कच्चा पाम तेल र कच्चा सोयाबिन तेलको आधारभूत भन्सार दर १० प्रतिशतबाट घटाएर ५ प्रतिशत बनाएको छ। कच्चा सूर्यमुखी तेलमा भने आधारभूत भन्सार दर १० प्रतिशतबाट शून्यमा झारिएको छ।

त्यस्तै प्रशोधित पाम तथा सोयाबिन तेलमा लाग्ने आधारभूत भन्सार ३२.५ प्रतिशतबाट २७.५ प्रतिशतमा र प्रशोधित सूर्यमुखी तेलमा ३२.५ प्रतिशतबाट २२.५ प्रतिशतमा झारिएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

नेपाललाई किन पर्न सक्छ असर?

नेपालले विदेशबाट कच्चा खाद्य तेल आयात गरी स्वदेशमा प्रशोधन गरेर भारततर्फ निर्यात गर्दै आएको छ। नेपाल–भारत व्यापार व्यवस्थाअन्तर्गत आवश्यक उत्पत्तिको मापदण्ड पूरा गर्ने नेपाली उत्पादनले भारतीय बजारमा पाउने सहुलियतका कारण नेपाली उद्योगले प्रतिस्पर्धात्मक लाभ लिन सक्ने अवस्था रहँदै आएको छ। तर भारतले तेस्रो मुलुकबाट आयात हुने कच्चा तथा प्रशोधित तेलमै भन्सार घटाएपछि नेपाली उद्योगले पाउँदै आएको तुलनात्मक भन्सार लाभको अन्तर साँघुरिन सक्छ।

विशेषगरी कच्चा सूर्यमुखी तेलको आधारभूत भन्सार शून्यमा झारिएपछि भारतीय उद्योगलाई विदेशबाट कच्चा तेल ल्याएर भारतमै प्रशोधन गर्न सस्तो पर्न सक्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्छ। यसले नेपालबाट भारत जाने प्रशोधित सूर्यमुखी तेलको माग, मूल्य र उद्योगको नाफामा दबाब पार्न सक्छ। सोयाबिन र पाम तेलमा पनि भारतले आयात शुल्क घटाएकाले भारतीय बजारमा तेस्रो मुलुकबाट आउने तेलको लागत कम हुन सक्छ। परिणामस्वरूप नेपाली प्रशोधित तेलले भारतीय बजारमा थप मूल्य प्रतिस्पर्धा सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

निर्यात बन्द हुने भने होइन

भारतको निर्णयले नेपालको खाद्य तेल निर्यात तत्काल बन्द हुन्छ भन्ने निष्कर्ष भने निकाल्न सकिँदैन। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य, ढुवानी खर्च, नेपालका उद्योगको प्रशोधन लागत, विनिमय दर, भारतको आन्तरिक माग तथा नेपाल–भारत व्यापार व्यवस्थाका उत्पत्तिसम्बन्धी नियमले वास्तविक प्रभाव निर्धारण गर्नेछन्। त्यसैगरी आधारभूत भन्सारबाहेक भारतमा लागू हुने अन्य शुल्क तथा सेससमेत जोडेर वास्तविक प्रभावको मूल्यांकन गर्नुपर्ने हुन्छ। तर भारतले कच्चा र प्रशोधित दुवै खाद्य तेलमा भन्सार घटाएको अवस्थामा नेपालका तेल उद्योगले पाउँदै आएको मूल्यगत तथा भन्सारसम्बन्धी प्रतिस्पर्धात्मक लाभ घट्न सक्ने र आगामी दिनमा भारततर्फको निर्यातमा दबाब बढ्न सक्ने संकेत देखिएको छ। विशेषगरी सूर्यमुखी तेलको हकमा यसको प्रभाव तुलनात्मक रूपमा बढी हुन सक्ने देखिन्छ।